خلاصه اي از تاريخچه طب و هوميوپاتي

Oct 14, 2010   //   by Dr. Alireza Taban   //   هومیوپاتی  

خلاصه اي از تاريخچه طب و هوميوپاتي:

در يك نگاه كلي تاريخچه طب به كلدانيان و كاهنان بابل نسبت داده مي شود(3000 سال قبل از ميلاد).

آنها براي نخستين بار محلهايي براي علاج بيماران بنا كردند و در آنجا به علاج بيمارن و بحث در مورد آنها مي‌پرداختند. و اين علم از آنجا به بقيه نقاط گسترش يافت.

پاپیروسهای باقی مانده از مصر باستان نیز که قدمتی 3500 ساله دارند توانمندیهای علم پزشکی آنزمان را می رسانند. یکی از اولین ومهمترین کتابهای نگاشته شده در فن طبابت به اسقلنوس جد بزرگ بقراط منتسب است وي اين كتاب را بر اساس  تجربيات و آزمايشاتش نوشت. بقراط نيز راه او را ادامه داد. وي پزشكي يوناني بود كه در قرن پنجم قبل ميلاد (460-377 ق.م.؟) مي زيست. او عقيده داشت كه بيماري به علت اختلال در نيروهاي طبيعي شفا دهنده ايجاد مي‌شود و بيمار را قدرت دروني خودش شفا ميدهد. وي تئوري هاي مختلفي را ارائه كرد كه بر اساس يكي از آنها بيماري با تجويز ماده‌اي كه بتواند علايم مخالف ايجاد كند درمان مي‌شود مثلا اسهال مي‌تواند با ماده اي كه بعد از مصرف ايجاد يبوست مي‌كند مانند هيدروكسيد آلومينيوم درمان شود (آنتي‌پاتي). وي همچنين تئوري قانون مشابهت را بكار برد و توسعه داد. در نوشته هاي او آمده: داروی هر زهری خود آن زهر است و هر عاملی که بیماری ایجاد کند با استفاده از مشابه آن قابل درمان است. اين تئوري پيشنهاد مي كرد، موادي كه در افراد سالم علايمي ايجاد مي كنند مي‌توانند براي درمان همان علايم در بيماران استفاده شوند (هوميوپاتي).

در ایران باستان، اوستا کتاب مقدس زرتشتیان جزء اولین کتابهایی است که حاوی اطلاعاتی از علم پزشکی آنزمان است. در آنزمان بیماران را قرنطینه می کردند و نیز آب، باد، آتش و خاک را پاک نگه می داشتند. و برای درمان بیماریها علاوه بر گیاهان دارویی از سخنان پاک و مقدس نیز استفاده می کردند. آنان داشتن روح و روان و اندیشه سالم و پاک را برای داشتن سلامتی جسمی ضروری می دانستند.

قرن اول تا پنجم قبل ميلاد، رومي‌ها طب بقراطي را گسترش بيشتري دادند و داروهاي گياهي زيادي وارد ليست داروهاي گياهي نمودند. بهبود نسبي وضع بهداشت و آشنايي بيشتر با ساختمان و عمل اعضا بدن پيشرفتهايي در وضع سلامت ايجاد كرده بود. در آن زمان گالن (200-130 ق.م.) پزشك، آناتوميست و فيزيولوژيست رومي تئوري اخلاط چهار گانه خود را عرضه كرد. بر اساس اين تئوري بدن انسان توسط اخلاط خون، صفرا، بلغم و سودا در تعادل و سلامت نگه داشته مي‌شود. بعد از زوال امپراتوري روم، قرنها پيشرفت قابل توجهي در علم پزشكي اروپا رخ نداد و تركيبات گياهي سنتي، تئوري گالن و برخي عقايد مذهبي اساس درمان را تا قرن شانزدهم ميلادي تشكيل ميداد. در طي دوران اوفول طب در اروپا، دانشمندان جهان اسلام تحولات عظيمي در  علم طب ايجاد كردند امام صادق و شاگردانش بخصوص جابرابن حيان و شاگرد جابر، محمد زكرياي رازي (پدر علم شيمي) در قرن هشتم و نهم ميلادي و شيخ الريس ابوعلي سينا در قرن نهم و دهم ميلادي خدمات شاياني را به دنياي علم كردند كه بعدها پايه تحول علم در اروپا نيز گرديد. كتاب قانون ابوعلي سينا كاملترين كتاب طبابت تا آن زمان محسوب مي‌شود كه هنوز هم بسياري از نوشته هاي اين حكيم همچنان بدون تغيير  استفاده مي‌گردد. شواهدي از استفاده هوميوپاتي توسط ابوعلي سينا وجود دارد.

در قرن شانزدهم پاراسلسوس (1541-1493 ب.م.) پزشك و شيميدان سويسي با مطالعات خود  موجب پيشرفت علم شيمي و طب شد. او از طرفداران بقراط بود و از اصل درمان بامشابه نيز استفاده مي‌كرد. واعتقاد داشت كه توانايي هاي خود بدن است كه بيماري را شفا ميدهد و شرح حال بيمار بايد شامل اطلاعات عميق از طبيعت و كار بيمار نيز باشد. بر اساس تئوري او تمام گياهان و فلزات شامل جز تركيبي فعالي هستند كه براي درمان بيماريها استفاده مي‌گردند. داروهايي مثل ترياك، سولفور، آهن ، آرسنيك و… توسط او در ليست داروها قرار گرفت. دوره زماني بين قرن شانزدهم تا نوزدهم، اروپا شاهد توسعه قابل توجهي در شناسايي و استفاده از گياهان دارويي بود. كه قسمت اعظم اين پيشرفتها ناشي از توسعه ارتباطات و مدیون استفاده و بهره گيري از علوم كشورهاي اسلامي وعلوم آسياي جنوب شرقي ( هند و چين و…) می باشد.

در اين ميان مشابه درمانی بصورت تدوین نشده از قرنها پيش به اشكال مختلف در باور مردم اغلب نقاط دنيا وجود داشته است. بطور مثال کسی را که بر اثر ترسیدن دچار بیماری روانی یا یرقان می‌شود دوباره می‌ترسانند تا بیماری او درمان گردد (با اين روش ترس ثانويه ايجاد شده اثرات ناشي از ترس اوليه بيمار را خنثي مي كند).

◊ اما قانونمند کردن و پایه گذاری هومیپوپاتی به شکل علمی و مدون نخستين بار توسط ساموئل هانمن (Samuel Hahneman ) صورت گرفت. دکتر ساموئل هانمن در 10 آوریل 1755 در شهر میسن آلمان متولد گردید و از همان کودکی با تربیت سخت‌گیرانه پدرش آموخت که هیچ چیز را بیهوده نپذیرد بلکه با منطق و استدلال پدیده‌ها را بشناسد. ساموئل استعداد فراوانی در تحصیل داشت. وی در رشته‌های پزشکی، شیمی و زبان تحصیل نمود و به بیش از 5 زبان دنیا تسلط کامل داشت. علم طب آنزمان كه بر پايه مسهل ها، خونگري توسط حجامت يا زالو و استفاده از مواد سمي شيميايي یا کیاهی اداره می شد روح بزرگ و دانش پژوه هانمن را ارضاء نمي كرد بطوري كه موجب شد او طبابت را كنار گذاشته  بیشتر وقت خود را به ترجمه متون و تحقیق بپردازد. روزی در هنگام ترجمه كتاب راهنماي دارويي كولن كه از اساتيد پزشكي دانشگاه ادينبورگ بود چنین خواند که اثرات درماني گیاه گنه‌گنه،در درمان مالاریا به علت تلخي آن است. برای متفکر موشکافی چون هانمن این جمله قابل قبول نبود. هانمن تصميم به برسي اين موضوع گرفت و براي برسي اين موضوع، روزي چند بار مقداری  داروي گنه‌گنه خورد و در کمال شگفتی مشاهده کرد که كم كم علائم خاص بیماری مالاریا (ضعف خواب آلودگي،طپش قلب، تب، لرز و تعریق و…) در وی ایجاد شد. وی با تکرار مشاهدات و آزمایشات خود به اين نتيجه رسيد كه هر ماده اي كه بتواند علايم بيماري را در يك فرد سالم ايجاد كند مي تواند همان علايم را در فرد بيمار درمان كند و به این اصل طلائی هومیوپاتی دست یافت که همواره مشابه است كه مشابه را درمان مي كند. یعنی داروئی می‌تواند یک بیماری را درمان کند که خواص داروئی مشابه با آن بیماری داشته باشد. بطور مثال: اگر شخص یبوست داشته باشد هیچگاه با خوردن مسهل خوب نمی‌شود. چرا که پاسخ فیزیولوژیک بدن به مسهل ایجاد یبوست است. ( بعبارتی فیزیولوژی بدن برعکس اثر دارو واکنش نشان می‌دهد) پس با قطع داروی مسهل، یبوست بدتر خواهد شد. بنابراين داروئی می‌تواند یبوست را خوب کند که در فرد سالم دقیقاً همان نوع یبوست را ایجاد کند (در ذیل در مورد فلسفه و مكانيسم مشابه درماني توضيح كافي آورده شده است).

◊ اين تفكر تحول عظيمي را در علم پزشكي آن زمان ايجاد كرد. دکتر هانمن و ديگر پزشكان همفكرش شروع به تجربه و آزمايش مواد و عناصر مختلفي كردند و براي اين منظور روزهای متوالی دوزهای بزرگی از یک دارو را مصرف می‌کردند تا علائم ایجاد شده توسط دارو را ثبت نمایند. نتایج تحقیقات آنها علی‌رغم مخالفت‌ها، دنیای علم پزشکی را متحول ساخت. نتایج تحقیقات در مورد خواص و اثرات داروهای هومیوپاتی در کتاب Materia Medica گردآوری و چاپ شده است.

◊ از هانمن کتب و دست-نوشته‌های زیادی بجای مانده. کتاب Organon of Medicine که شاهکاری بی‌نظیر از نبوغ اعجازآور او در علم هومیوپاتی است. هانمن حدود نیم قرن تلاش بی‌وقفه خود را در این کتاب جمع آوری نموده و در طول حیات خود بارها تحقيقات و نظراتش را بدون تعصب و با ديدي باز مورد چالش قرار داده و شش بار آن را اصلاح و بازبینی كرده است. و به علت كم نقص بودن آن هنوز هم مرجع اصلی تمام هومیوپاتی  می‌باشد هر چند كه اگر هانمن زنده بود واز امكانات امروزي بهره مي‌برد احتمالا نظرياتش را كاملتر مي كرد. اثر بزرگ ديگر بجای مانده از او، کتاب بیمار‌ی‌های مزمن و درمان هومیوپاتیک آنها می‌باشد.

وی در اواخر عمر همراه همسر خود به پاریس رفت و تا آخرین روز حیات خود به بشریت خدمت کرد و بالاخره در 2 ژانویه 1843 فوت نمود. وی هنگام مرگ با افتخار گفت: من بیهوده نزیستم. او را مردم فرانسه با تجلیل فراوان در آرامگاه مشاهیر و مفاخر ملی فرانسه دفن کردند.

◊ موفقیت و اطمینان هانمن در درمان بیماری‌ها به حدی بود که روی درب مطبش نوشته بود «ویزیت در برابر درمان» یعنی تا کسی را درمان نمی‌کرد پولی نمی‌گرفت. بعد از هانمن پزشکان هومیوپات بزرگی به ظهور رسیده‌اند و اثرات داروهای زیادی (بیش از 4 هزار دارو) را به اثبات رساندند و جوامع هومیوپاتی مختلفی را تاسیس نمودند. در حال حاضر هومیوپاتی بعنوان علمی بی‌بدیل در دانشگاه‌های آمریکا و کشورهای اروپائی و برخی کشورهای آسیایی تدریس می‌گردد.

از هوميوپات‌هاي ديگري كه تلاش بسياري در ترويج اين روش كردند مي‌توان از دكتر كونستانتين هرينگ (Constantine Hering) نام برد(1880-1800 م). هرينگ تحصيلات پزشكي خود را در دانشگاه لايپزيك گذراند و دكتراي خود را (در سال 1826م.) از دانشگاه Wuertzburg گرفت. او در سال 1833 به آمريكا مهاجرت كرد و طبابت هوميوپاتي خود را در فيلادلفيا آغاز نمود او موسس هوميوپاتي در آمريكا است و اولين كالج و آكادمي هوميوپاتي آمريكا به همت او تاسيس شده است.

بعد از مرگ هانمن هوميوپاتي موفقيت‌هاي چشمگيري داشته مثل موفقيت در درمان وباي اپيدميك اروپا در سال 1854، ولي به علت غرض‌ورزي‌هاي آلوپات‌ها اين موفقيت‌ها ناديده و كم ارزش انگاشته شد. با كشف پني‌سيلين (در سال 1928م.)  توسط فلمينگ بنطر مي‌رسيد دريچه ديگري به دنياي علم پزشكي باز شده و ديگر نيازي به روشهاي قديمي وجود نخواهد داشت بنابر اين بسياري از پزشكان دوباره به سمت طب رايج روي آوردند از طرفي ساخت داروها و آنتي بيوتيكهاي جديد و گران قيمت موجب كسب سودهاي فراوان توسط كارخانه‌جات داروسازي گرديد و كارخانه داران براي افزايش وادامه سوددهي كارخانه‌جاتشان سرمايه هاي كلاني براي تبليغ و توسعه كار خود صرف نمودند. در نتيجه روش هوميوپاتي به افول گراييد. ولي بار ديگر با آشكار شدن محدوديتهاي طب آلوپاتي (طب رايج) و هزينه هاي روزافزون داروهاي آن ونيز مشخص شدن اثرات جانبي سمي بسياري از داروهايي كه بي ضرر معرفي شده بودند با ديگر علم پزشكي توجه خود را به روشهاي علمي كم ضررتر وارزانتر قديمي معطوف كرده كه در اين ميان هوميوپاتي یکی از  كارآمد ترين آنها است.

Leave a comment